Η ευρωζώνη μετά την Κύπρο

eurozone-3-thumb-largeΑξιοσημείωτη ήταν η ηρεμία των χρηματοπιστωτικών αγορών εν όψει της επιδείνωσης της κρίσης της Κύπρου την περασμένη εβδομάδα. Παρόλο που η Κύπρος είναι αρκετά μικρή ώστε να αγνοηθεί εντελώς υπό φυσιολογικές συνθήκες, η οικονομία και το τραπεζικό της σύστημα μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά με άλλες, πολύ μεγαλύτερες χώρες της ευρωζώνης. Η Κύπρος μπορεί μεν να είναι ακραία περίπτωση, ωστόσο το υπερ-μοχλευμένο τραπεζικό της σύστημα, με ανεπαρκή κεφάλαια και εξάρτηση από χρηματοδοτήσεις του εξωτερικού, αποτελεί γνώριμη κατάσταση για την ευρωζώνη.

Από ορισμένες απόψεις, η Κύπρος αποτελεί μικρογραφία ολόκληρης της κρίσης της ευρωζώνης –ακόμη κι αν είναι μια μικρογραφία που έχει πάρει αναβολικά. Ο τρόπος με τον οποίο το Eurogroup και η ΕΚΤ έχουν αντιμετωπίσει την κρίση θα έχει σίγουρα επιπτώσεις σε άλλες οικονομίες, για καλό ή για κακό.

Τη στιγμή που συντάσσεται αυτό το κείμενο, η έκβαση των διαπραγματεύσεων του Σαββατοκύριακου παραμένει αβέβαιη. Ωστόσο, υποθέτοντας ότι δεν θα προκύψει κάποια καταστροφική κατάρρευση των συνομιλιών, που θα οδηγούσε σε έξοδο της Κύπρου από το ευρώ, οι γενικές γραμμές του διακανονισμού φαίνεται να διαμορφώνονται ήδη. Έχει αναφερθεί, ότι η κυπριακή κυβέρνηση θα δεχτεί το «bail-in» από τους καταθέτες σε μία ή και τις δύο από τις προβληματικές τράπεζές της, απελευθερώνοντας έτσι την οικονομική στήριξη από την ευρωζώνη, διατηρώντας παράλληλα την αναλογία κυβερνητικού χρέους προς ΑΕΠ σε κάτω από 150 τοις εκατό.

Επιπλέον, ο τραπεζικός τομέας θα πρέπει να «καθαριστεί» επαρκώς και να ανακεφαλαιοποιηθεί έτσι ώστε να επιτραπεί στην ΕΚΤ να απελευθερώσει περαιτέρω Βοήθεια Δανεισμού Έκτακτης Ανάγκης από την κεντρική τράπεζα της Κύπρου την ερχόμενη εβδομάδα, επιτρέποντας έτσι στις τράπεζες να ξανανοίξουν. Πολλοί μεγάλοι καταθέτες θα βρεθούν υποκείμενοι σε επώδυνα κουρέματα, με τις φήμες να λένε ότι θα κυμαίνονται γύρω στο 33 τοις εκατό, και στη συνέχεια τα χρήματα θα κλειδωθούν σε μετοχικό κεφάλαιο της «κακής τράπεζας» που θα δημιουργηθεί από την αναδιάρθρωση των τραπεζών. 

Έλεγχοι θα χρειαστεί να επιβληθούν στην ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων, έτσι ώστε οι μεγάλοι καταθέτες, πολλοί εκ των οποίων είναι Ρώσοι, να μη μπορούν να αποσύρουν τα εναπομένοντα κεφάλαιά τους για αόριστο χρονικό διάστημα. Αν το κυπριακό Κοινοβούλιο αποφασίσει να μην δεχθεί αυτούς τους όρους, κάτι που εξακολουθεί να είναι πιθανό, τότε θα αρχίσει και πάλι να ξεπροβάλλει το φάντασμα της πρόωρης εξόδου από το ευρώ.

Μία τέτοια συμφωνία, όπως περιγράφηκε παραπάνω, που θα κρατούσε το ευρώ ζωντανό, θα ήταν πιθανότατα αρκετή για να αποτρέψει οποιεσδήποτε άμεσες επιπτώσεις στις υπόλοιπες οικονομίες. Όλοι γνωρίζουν, εξάλλου, ότι η Κύπρος είναι μία ιδιαίτερη περίπτωση, δεδομένου του μεγέθους του τραπεζικού της τομέα συγκριτικά με το ΑΕΠ της, της έκθεσής της σε ξένους καταθέτες αμφιβόλου αρετής, αλλά και της συγκέντρωσης τραπεζικού δανεισμού στην κατεστραμμένη ελληνική οικονομία.

Δεν υπάρχει άλλη οικονομία με αυτό το συνδυασμό μειονεκτημάτων ο οποίος έχει καταστήσει ανέφικτο το συμβατικό πακέτο διάσωσης για την κυπριακή κυβέρνηση, αλλά και απαράδεκτο για την υπόλοιπη ευρωζώνη, ιδιαίτερα τη Γερμανία. Οι τραπεζικοί καταθέτες στην Ισπανία και την Ιταλία θα γνωρίζουν, κατά πάσα πιθανότητα, αυτά τα μοναδικά χαρακτηριστικά, και ως εκ τούτου θα είναι πιο πρόθυμοι να την εξετάσουν ως ειδική περίπτωση.

Τούτου λεχθέντος, τέσσερα από τα χαρακτηριστικά της συμφωνίας θέτουν ατυχές προηγούμενο για το μέλλον.

Πρώτα από όλα, ο τρόπος με τον οποίο έχουν αντιμετωπιστεί οι τραπεζικές πτωχεύσεις, δείχνει ότι η ευρωζώνη εξακολουθεί να είναι πολύ μακριά από μία λειτουργική τραπεζική ένωση. Το αρχικό σχέδιο διάσωσης το περασμένο Σαββατοκύριακο, περιλάμβανε το τεράστιο λάθος απαίτησης κουρέματος από τους μικρούς καταθέτες κάτω των €100.000, οι οποίοι ήταν λογικό να περιμένουν προστασία από τις απώλειες. Πρόκειται για μία καθιερωμένη αρχή επίλυσης τραπεζών, ότι δηλαδή οι απώλειες θα λαμβάνονται με την ακόλουθη σειρά: πρώτα από τους μετόχους, μετά από τους ανασφάλιστους ομολογιούχους, και μετά από τους ασφαλισμένους μικρούς καταθέτες. Το γεγονός ότι το Eurogroup ήταν πρόθυμο ακόμα και να εξετάσει κάποιο διαφορετικό ενδεχόμενο, στέλνει πολύ κακό μήνυμα, αν και ελπίζουμε ότι τα χειρότερα έχουν πλέον αποφευχθεί.

Δεύτερον, η αρχή του διαχωρισμού του χρέους των κυβερνήσεων από το χρέος των τραπεζών (και συνεπώς η διάσπαση του «διαβολικού βρόχου» που απείλησε να κατεδαφίσει πέρυσι την Ισπανία), ξεχάστηκε πολύ γρήγορα στην περίπτωση της Κύπρου. Προφανώς, δεν υπήρξε καμία προθυμία να χρησιμοποιηθούν άμεσα χρήματα του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Στήριξης για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, παρόλο που αυτό γίνεται επιτυχώς στην Ισπανία, μέσω του ψηφίσματος της Bankia, την ίδια εβδομάδα.

Ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, έφτασε ακόμα και στο σημείο να δηλώσει ότι οι μικρές καταθέσεις σε άλλες χώρες είναι ασφαλείς «μονάχα υπό την προϋπόθεση ότι τα κράτη είναι φερέγγυα». Αυτό και αν αντιφάσκει με τον διαχωρισμό των τραπεζών και των κυβερνήσεων, που ήταν και μία από τις αρχικές υποσχέσεις των ηγετών της ευρωζώνης στην κρίσιμη σύνοδο κορυφής της 29ης Ιουνίου του 2012.

Τρίτον, υπάρχει πιθανότητα, οι επενδυτές να μην εκλάβουν οποιοδήποτε κούρεμα στους μεγάλους καταθέτες ως ειδικό φόρο, ή διάσωση των πιστωτών, αλλά να το εκλάβουν ως εισφορά κεφαλαίου στους επενδυτές. Ποια είναι άραγε η διαφορά, θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί. Η εισφορά του κεφαλαίου λαμβάνει χώρα όταν οι κυβερνήσεις απαιτούν από τους πολίτες τους να συνεισφέρουν στα οικονομικά του κράτους, καταβάλλοντας ένα ποσοστό του πλούτου τους στην κυβέρνηση. Σύμφωνα με τη θεωρία, αν αυτό συμβεί δίχως προειδοποίηση σε έκτακτες περιστάσεις, και πρόκειται για μεμονωμένο συμβάν, αυτό επιτρέπει την αύξηση των εσόδων χωρίς τις συνήθεις επιπτώσεις αντικινήτρου για την προσπάθεια εργασίας και τις αποταμιεύσεις.

Η συναρπαστική ανάλυση του Barry Eichengreen, της ιστορίας των εισφορών κεφαλαίου, υποστηρίζει ότι εξετάζονται αναπόφευκτα ως λύσεις από τις κυβερνήσεις όταν οι τελευταίες μπλέκουν σε σοβαρές κρίσεις χρέους. Παρ’ όλα αυτά, προσθέτει, είναι δύσκολο να εφαρμοστούν σε δημοκρατίες, και σπάνια έχουν επιτυχία. Θα ήταν πραγματικά ατυχές αν οι επενδυτές στην ευρωζώνη άρχιζαν να φοβούνται ότι οι εισφορές κεφαλαίου θα γίνουν μέρος της ημερησίας διάταξης αν η κρίση χειροτερεύσει. Αυτό θα οδηγούσε σε φυγή κεφαλαίων.

Τέταρτον, υπάρχει το γεγονός ότι οι άμεσοι έλεγχοι στην έξοδο του κεφαλαίου από χώρα της ευρωζώνης θα έχουν συμβεί για πρώτη φορά στην περίπτωση της Κύπρου. Αυτό αναπαράγει τα όσα συνέβησαν στην ισλανδική τραπεζική κρίση, όταν οι έλεγχοι του κεφαλαίου αρχικά ειπώθηκε πως θα είναι προσωρινοί, αλλά από τότε έχουν αποδειχθεί αδύνατον να αφαιρεθούν. Το να γίνει κάτι τέτοιο όμως στα πλαίσια ενός  «ενιαίου νομίσματος» είναι διαφορετικό θέμα. Πράγματι, φαίνεται να παραβιάζει μία από τις βασικές αρχές την έννοιας του ενιαίου νομίσματος. (Βλ. Jeremy Warner.)

Αν τελικά περάσει η συμφωνία τη Δευτέρα, ώστε να μείνει η Κύπρος εντός ευρώ, μπορούμε να αναμένουμε να ακούσουμε (και πολύ έντονα μάλιστα) ότι πρόκειται για μεμονωμένη περίπτωση, και ότι τα ατυχή χαρακτηριστικά αυτού του διακανονισμού δε μπορούν να προεκταθούν σε άλλες μελλοντικές συνθήκες. Ας ελπίσουμε όχι. Αν μη τι άλλο, αυτό θα σήμαινε ότι η ευρωζώνη έχει πολλή δουλειά ακόμη μέχρι να τεθεί υπό έλεγχο η κρίση.

http://www.sofokleous10.gr/portal2/index.php?option=com_content&view=article&id=92029&catid=&Itemid=73

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: