Αρχική > Ενδιαφέροντα > Τὸ αἴτημα τῆς εἰρήνης καὶ οἱ ποικίλες ἑρμηνεῖες του

Τὸ αἴτημα τῆς εἰρήνης καὶ οἱ ποικίλες ἑρμηνεῖες του

21 Ιανουαρίου, 2020 Σχολιάστε Go to comments

Τής Ἕλενα Χατζόγλου

Σὲ ἕνα κλασικὸ βιβλίο τοῦ εἰκοστοῦ αἰώνα, αὐτὸ τοῦ Karl Polanyi, μὲ τίτλο: Τὸ νόημα τῆς εἰρήνης. Οἱ ρίζες τοῦ εἰρηνισμοῦ, τὸ ὁποῖο ἐπανεκδόθηκε πρόσφατα (προλεγόμενα Kari Polanyi-Levitt, μετάφραση – εἰσαγωγικὸ σημείωμα Φώτη Τερζάκη, ἐκδ. Ἔρασμος, Ἀθήνα 2019), διατυπώνονται διάφορες ἑρμηνευτικὲς προσεγγίσεις σχετικὰ μὲ τὶς ρίζες τοῦ εἰρηνισμοῦ ἀλλὰ καὶ τὰ κίνητρα τοῦ πολέμου. Καθὼς τὸ αἴτημα τῆς εἰρήνης εἶναι διαρκῶς ἐπίκαιρο –κυρίως ἐλλείψει αὐτῆς, σχεδὸν σὲ ὅλες τὶς ἐποχές–, ἀξίζει μία ἐκ νέου ματιὰ σὲ ὅσα ὁ συγγραφέας ἔχει ἐν προκειμένῳ νὰ εἰσηγηθεῖ.

Βασική του θέση εἶναι ὅτι ὁ πόλεμος δὲν ἔχει ψυχολογικῆς φύσεως ἐρείσματα, ἀλλὰ κυρίως οἰκονομικῆς, καὶ μάλιστα συσχετίζεται μὲ διαφορὲς (μεταξὺ ἀντιτιθέμενων ὁμάδων) ποὺ εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἐδαφικοῦ χαρακτήρα, γεωπολιτικοῦ ὅπως θὰ λέγαμε σήμερα. Τὴ θέση του αὐτὴ ὑποστηρίζει ἀρκετὰ ἐναργῶς μὲ τὰ παρακάτω λόγια: «..πρωταρχικὴ λειτουργία [τοῦ πολέμου] εἶναι νὰ κρίνει ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀνακύπτουν μεταξὺ διαφόρων ἐδαφικῶν ὁμάδων, ποὺ δὲν μποροῦν νὰ κριθοῦν μὲ ἄλλον τρόπο, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν μποροῦν νὰ μένουν σὲ ἐκκρεμότητα δίχως νὰ θέτουν σὲ κίνδυνο ζωτικὲς ἀνάγκες τῶν ἐμπλεκόμενων κοινοτήτων» (σελ. 34-35). Βεβαίως στὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ θὰ μποροῦσε νὰ ἀντιτείνει κανεὶς ὅτι κατὰ τὶς διεκδικήσεις αὐτές, καὶ δὴ στὴ διευθέτησή τους, δὲν πρυτανεύει πάντοτε ὁ ὀρθὸς λόγος, οὔτε κἂν ἡ λογική, ἀλλὰ ὑπεισέρχεται ὁπωσδήποτε καὶ τὸ θυμικό. Καὶ τοῦτο διότι πάντοτε οἱ ἄνθρωποι –οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται τὰ τοῦ πολέμου καὶ λαμβάνουν τὶς σχετικὲς ἀποφάσεις– κυριαρχοῦνται, συγκεκαλυμμένα ἢ ἀπροκάλυπτα, καὶ ἀπὸ αὐτὴ τὴν καταλυτικὴ δύναμη.

Καὶ βεβαίως, κατὰ τὸν συγγραφέα, αὐτὴ ἡ οἰκονομικῆς φύσεως βάση τοῦ πολέμου ὀφείλεται στὸ ὅτι –ὑπὸ τὶς παροῦσες δομὲς τῶν κρατῶν καὶ τοῦ πολιτισμοῦ τους– οἱ διάφορες μορφὲς οἰκονομικῆς ἀλληλεπίδρασης καὶ «συνεργασίας» δὲν ἐπιτρέπουν τὴν αὐτάρκεια καὶ αὐτονομία τῶν κρατῶν, ποὺ θὰ μποροῦσαν νὰ διασφαλίσουν τὸν εἰρηνισμό.

Ὡστόσο γίνεται ἐδῶ μία ἀναφορὰ στὶς χριστιανικὲς καταβολὲς τῆς εἰρήνης, μὲ τὴν ἔννοια ὅτι «ὁ κοινωνικὸς εἰρηνισμὸς –ἡ παραίτηση ἀπὸ τὴν ταξικὴ πάλη μὲ κάθε ἔννοια τοῦ ὅρου– ἑδραιώθηκε ὡς μέρος τοῦ χριστιανικοῦ τρόπου ζωῆς…ὁ σύγχρονος εἰρηνισμὸς σήμαινε ἁπλῶς τὴν ἐπέκταση τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ τοῦ ἐναρμονιστικοῦ πιστεύω ἀπὸ τὸ ἐσωτερικὸ στὶς διεθνεῖς σχέσεις» (σελ. 45). Βεβαίως ἡ ἀναγωγὴ στὶς χριστιανικὲς καταβολὲς τοῦ εἰρηνισμοῦ, ἰδωμένου ὑπὸ τὸ πρίσμα τῆς θεσμισμένης κοινωνίας, δὲν δίνει ἱκανοποιητικὲς ἀπαντήσεις σχετικὰ μὲ τὴν ἐξάλειψη τοῦ πολέμου. Κι αὐτὸ διότι ὁ χριστιανισμὸς βιώνεται κατὰ κανόνα ὡς μία θρησκευτικὴ ἐπιταγὴ καὶ λιγότερο ὡς ὑπαρξιακή, στὸν δὲ σύγχρονο κόσμο δὲν ἀποτελεῖ δύναμη ἀνάσχεσης παθογενειῶν, ἀφοῦ συνυπάρχει σχεδὸν ἰσότιμα μὲ τὴ θρησκευτικὴ ἀδιαφορία ἢ καὶ ἐχθρότητα. Ἑπομένως ὁ χριστιανισμὸς δὲν διαθέτει τὸ πεδίο ἐπιρροῆς ποὺ θὰ τοῦ ἐπέτρεπε νὰ ἐγκαθιδρύσει ἕνα κλίμα κοινωνικῆς εἰρήνης, ἀφοῦ μὲ δυσκολία ἐπιδρᾶ σὲ ἐπίπεδο ἐνδοπροσωπικῶν ἢ διαπροσωπικῶν σχέσεων.

Συνεπῶς, κατὰ τὸν συγγραφέα, τὸ αἴτημα ἀναθεώρησης τῶν οἰκονομικῶν ἀλληλεπιδράσεων μεταξὺ ἀνθρώπων καὶ κρατῶν θὰ μποροῦσε νὰ θεωρηθεῖ ὡς ἡ καρδιὰ τοῦ προβλήματος. Εἴτε αὐτὴ τὴν ἀναθεώρηση ὑπαγορεύει μία ἰδεαλιστικοῦ τύπου φιλοσοφία, εἴτε ὁ χριστιανισμὸς μὲ τὴν ἀρχὴ τῆς λιτότητας ποὺ ἐπαγγέλλεται, εἴτε ἡ σοσιαλιστικοῦ προσανατολισμοῦ ἀρχὴ περὶ ἐλέγχου τοῦ οἰκονομικοῦ βίου ἀπὸ τὴ λαϊκὴ βάση, κοινὸς παρονομαστὴς εἶναι ἡ ἄμβλυνση τοῦ πλουτοκρατικοῦ μοντέλου ποὺ διέπει τὶς κοινωνίες, ὁδηγεῖ στὸν ἰμπεριαλισμὸ καὶ ὑπονομεύει τὴν ἐδαφικὴ ἀκεραιότητα τῶν ἀδύναμων κρατῶν. Καὶ καθὼς τὸ ζήτημα εἶναι πολύπλοκο καὶ ὁ συγγραφέας περιορίζεται νὰ τὸ προσεγγίσει ὑπὸ τὸ πρίσμα τῶν ἰδεολογικῶν του καταβολῶν, σύντομα διαπιστώνεται τὸ ἀδιέξοδο καὶ ὁ οὐτοπισμὸς στὸν ὁποῖο ὁδηγεῖται μία προοπτικὴ διαρκοῦς παγκόσμιας εἰρήνης.

Στὴν ἐποχή μας, ποὺ κυρίαρχα κράτη ἐκμεταλλεύονται τὴν ἐπιρροή τους καὶ ἐνσπείρουν τὸν φόβο στοὺς ἀνυπεράσπιστους λαούς, ἡ εἰρήνη γίνεται ἐπιτακτικὰ πλέον τὸ ζητούμενο. Ὁ δὲ πόλεμος ὡς πεδίο ἀνάδειξης (καὶ ὄχι ἐπίλυσης) διεκδικήσεων καὶ συμφερόντων ἐμπλέκει τοὺς ἀνθρώπους σὲ ἕναν διαρκὴ «φαῦλο κύκλο» βίας καὶ ἀπαξίας. Μία εἰρηνιστικοῦ τύπου παιδεία ἴσως θὰ μποροῦσε νὰ «ἐγκαθιδρύσει» στὶς συνειδήσεις τῶν ἀνθρώπων τὴν ἀναγκαιότητα τῆς εἰρήνης καὶ νὰ δώσει ἰδεολογικὰ «ὅπλα» γιὰ ἐπίλυση τῶν διαφορῶν μὲ ἀνθρωπιστικοῦ χαρακτήρα διαπραγματευτικὰ μέσα.

http://ardin-rixi.gr/archives/214593

Κατηγορίες:Ενδιαφέροντα
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: